قاسم بن يوسف ابو نصرى هروى

50

ارشاد الزراعه ( فارسى )

طبع لطيف ايشان به آن متعلق گشته و بنوعى بدقايق آن رسيده‌اند كه امرى از اين امور نمانده است كه حقيقت آن خاطرنشان نشده باشد و حجاب از آن معنى كه اگر مشكلى روى نمايد كيفيت آن را ايشان معلوم ننمايند ، مرتفع شده . اما انصاف آن است كه هرجا اين نوع مهم باشد ايشان حاكم باشند كه اجتهاد تمام در باب سرانجام مهمات بر وجه احسن خاصهء آن نيكو انجام است . و نزد نواب حضرت خاقان مؤيد مظفر شعار و امراء نامدار و اركان دولت و اعيان مملكت روشن و مبرهن گشته بود كه در هيچ عصر از اعصار فلك دوار با ديده سيار نظير عاليجاه ، نقابت دستگاه ، داناى مشكل‌گشائى در باب امور دنيوى نديدهء و گوش ايام خجسته فرجام در هيچ منزل و مقام شبيه او صاحب كمال ، نيكوخصال در سرانجام مهمات عالم نشنيده و هر باغ و عمارتى كه بسعى عاليجاه باتمام مىرسيد بنوعى زيب و زينت مىيافت كه طاوسان رياض قدس را هواى تماشاى آن در جلوه و پرواز مىآورد و چمن گلعذارش بر وجهى نظارت و طراوت مىگرفت كه بلبلان انس گلستان را بتماشاى مشاهدهء آن قرين نشاط و اهتزاز مىكرد ، غرض كه قواعد اين امر را آن نيكو انجام بعنايت ملك علام از روى وقوف تمام و لطافت كلام ، بر وجه احسن بيان فرموده در باب امر مذكور و مهمات باغبانى و غير آن اظهار تربيت مىفرمودند . و به حكم آنكه المأمور معذور ، اين بيچارهء كلك نامرادى بر صحيفه اخلاص سود و ورق چند خيال نمود تا هركس در زراعت و حراثت و باغبانى و رزدارى و ساير مهمات دهقانى ببلوكات هرات و ولايات نواحى شروع نمايد بر قواعد آن اطلاع يافته مجموع را بواقعى داند و او را در اين امور مشكلى نباشد . بدين سبب اين نسخه را ( ارشاد الزراعه ) نام نهاد و ترتيب آن به هشت روضه اتفاق افتاد و هر روضهء آن چمنى است بهشت آئين ، مشتمل بر مزروعات و تاك و اشجار و گل و رياحين و غيرها كه مزارعان فكرت پيشه و باغبانان حكمت انديشه در ترتيب و سامان آن حيرانند . شعر دميده مرغزارش هر جوانب * شكفته لاله‌زارش در نواحى